| kỹ nghệ |
dt. Kỹ-thuật và công-nghệ, thường dùng để nói chung về công-nghệ, dụng-cụ, kỹ-thuật làm nguyên-liệu thành hoá-phẩm: Thời đại tiền-sử, thiệt ra thì cũng đã có kỹ- nghệ rồi, gọi là kỹ-nghệ cổ-sơ với cách-thức mài, đục đá để làm dao, dùng xương để làm nút, làm kim, lần hồi đến khung-cửi dệt vải, dụng-cụ làm chén, bác. Cuộc cách-mạng lớn trong nền kỹ-nghệ cổ-sơ là sự tìm ra được các thứ kim-loại. Người ta đã biết dùng đồng, dùng thau và biết hoá-hợp các kim-loại để làm dụng-cụ. Về thời trung-cổ, người ta đã biết dùng than đá. Đến thế-kỹ thứ 17, và 18 là thời-kỳ của đại kỹ-nghệ (kỹ-nghệ luyện thép, kính, gạch, ngói) và bắt đầu có những phát-minh. Máy chạy bằng hơi nước ra đời, mở đầu, thời-đại cơ-khí. Qua thế-kỷ thứ 19, thì kỹ-nghệ đã tiến-bộ một cách lạ thường và cùng theo đó nhiều vấn-đề tổ-chức việc làm được đặt ra. Hai việc phát-minh đánh dấu cho thế-kỷ nầy: hoả-xa và điện-khí về kỹ-nghệ, và về tổ-chức việc làm, những học thuyết kinh-tế tập-sản của Kác-mác được mọi người chú-ý đến. Sức tiến-bộ của kỹ-nghệ đã bắt-buộc kéo theo sự hợp-lý hoá các ngành xí-nghiệp và sự kết-thành liên-đoàn giữa những nhà sản-xuất. Sự tập-trung kỹ-nghệ đã hội họp các xí-nghiệp theo một loại dưới sự chỉ-huy của một nhóm chủ-nhân và các tờ rớt (Xt. tờ-rớt) bắt đầu mọc ra. Hai trận chiến-tranh đầu thế-kỷ thứ 20, đã làm cho kỹ-thuật kỹ-nghệ phát triển hơn lúc nào hết. Kỹ-nghệ hàng-không và hàng-hải, kỹ-nghệ xe hơi bước những bước khổng-lồ; những động-cơ phản-lực đã giúp cho con người đạt tới tốc-độ của thanh-âm. Về kỹ-nghệ điện và truyền-thanh, trong địa-hạt sóng điện cực-ngắn đã có máy ra-đa và máy vô-tuyến truyền-ảnh. Nhưng chiến-tranh, nếu đã làm tinh-xảo các máy-móc giết người (kể cả quả bom nguyên-tử) thì lại làm cho nhân-loại nghèo. Vì thiếu nguyên-liệu, người ta bắt đầu bày ra kỹ-nghệ hoá-hợp đi cùng với những dự-định mở-mang kỹ-nghệ nguyên-tử. Với nền kỹ-nghệ ấy, nhân-loại sẽ được sống một tương-lai sáng-lạng hay sẽ đến chỗ diệt vong của nó. // Kỹ-nghệ hoá-hợp. Kỹ-nghệ tập-trung. Nhà kỹ-nghệ. |